Lựa chọn

Bùi Bích Hà

Xổ số Vietlott hôm nayTrong hơn ba mươi năm làm công việc “Gỡ Rối Tơ Lòng” trên các tuần báo, tạp chí và làn sóng phát thanh liên địa phương, thỉnh thoảng tôi nhận được vài lá thư cho tôi niềm vui khám phá những điều mới lạ qua nhãn quan hay nhận định của người viết. Như người đuổi hoa, bắt bướm trong vườn cây trái bao la thiên nhiên ban cho loài người, tôi cảm thấy bản thân thật may mắn “chụp” được những khoảnh khắc thoáng hiện đó đây trong tầm mắt bao vẻ đáng yêu của trời đất và đồng loại quanh mình, thấm ngấm bao hạnh phúc xanh tươi nhỏ nhoi, bao hương thơm dịu dàng lan tỏa…

Bài học xử thế đầu tiên ấy mãi mãi ở lại với tôi, cảm giác lòng mình như chiếc lá sen trên mặt hồ, thỉnh thoảng long lanh vài hạt trân châu và thoang thoảng hương hoa. (Hình minh họa: Công Đức Nguyễn/Pixabay)

Một lá thư đến vào đầu Tháng Ba năm nay, 2021, vừa tròn một năm đại dịch COVID-19, tàn sát chỉ riêng nước Mỹ thôi, hơn nửa triệu sinh linh bỗng dưng là nạn nhân của thiên tai và cả nhân tai ấy, cắt nước Mỹ thành từng mảnh vỡ nhỏ trong nhiều thâm tình gia đình, bằng hữu và cộng đồng. Suy tư từ người viết cho tôi nguồn cảm hứng nối tiếp đoạn sau như một nhân duyên tuyệt đẹp.

“Tôi rất lấy làm kinh ngạc khi thấy bạn bè tôi, người quen hay kẻ lạ, thường hay ghét cay đắng một ai đó mà họ chỉ nhìn qua, nghe qua, chẳng biết gì nhiều về người đó, cũng chưa bị người đó làm điều gì có hại đến họ hay đến người xung quanh cả. Tôi hỏi dò: ‘Điều gì khiến bạn ác cảm với ông ấy, bà ấy, anh ấy, chị ấy vậy?’ Tôi càng kinh ngạc hơn khi nghe câu trả lời: ‘Đâu cần phải làm gì? Ngó cái bản mặt là thấy ghét rồi!’

Tục ngữ nước ta có câu: ‘Yêu ai yêu cả đường đi, ghét ai ghét cả tông chi họ hàng.’ Xem ra con người ăn ở với nhau nghiệt ngã quá! Khi không giải thích được một cách hợp lý, người ta đổ tội cho ông Trời hay số phận. Tại khắc khẩu, tại nghịch số, tại vô duyên. Một trăm cái ‘tại’ trong khi cái ghét xuất phát từ chính lòng mình chứ không từ đâu khác? Thật ra, không ai thấy ông Trời dung mạo thế nào, không ai biết ông Trời lòng dạ ra sao, chỉ thấy khi ai may mắn nhận được cái gì tốt thì cám ơn ông Trời và khi nhận cái gì không tốt thì trách ông Trời, nhiều khi oán than nặng nhẹ ông đến điều. Xem ra, con người cảm nhận buồn vui, thành công hay thất bại đều nghĩ là do ông Trời hay do số cả!

Cá nhân tôi thì thấy ông Trời rất bao dung và độ lượng, cho chúng ta không biết bao nhiêu điều tốt lành, đẹp đẽ mà không đòi hỏi một điều kiện gi ở người nhận. Ông Trời cho thực phẩm, đủ loại, nhưng chính con người phải biết lựa lọc cái bổ dưỡng và vứt đi cái độc hại, phải tự nấu nướng, pha chế, cất công làm thành món ăn bày ra bàn mà thưởng thức, đơn giản nhất là để nuôi thân. Không làm, không nấu nướng, không phân biệt lành/dữ mà kêu Trời đói bụng hay đau bụng thì đâu phải lỗi tại Trời? Ông Trời cho cả mấy chục bông hồng tươi cười mỗi sớm mai ngoài cửa sổ đầu giường mà không thèm nhìn, không thấy đẹp, không thấy vui thì ông Trời làm sao được? Thấy gió mát làm lay động cây cành như chúng đang đùa vui với nhau mà người dửng dưng không muốn cười theo thì ông Trời làm gì được?

Ông Trời cho con người khả năng yêu thương để làm cho mặt đất hòa bình, dễ sống, dễ phát triển hơn thì lại chỉ cứ ‘thấy cái bản mặt là thấy ghét’ rồi, làm sao đây? Nói như cụ Nguyễn Du: ‘Ma đưa lối, quỷ đưa đường, cứ tìm những nẻo đoạn trường mà đi.’ Một cõi lòng tràn ngập thương yêu như cây đàn muôn điệu, sẵn sàng rung lên thanh âm dịu ngọt, cho mình trước, cho người sau, thậm chí đàn gảy tai trâu cũng vẫn dễ chịu hơn là tiếng hò hụi thúc trâu trên cánh đồng nắng chang chang hay mưa dầm lầy lội mà? Tình thương yêu như hơi thở, bồi bổ sức sống. Thở dưỡng khí hay thở thán khí, chẳng phải tùy con người chọn cho mình một môi trường thích hợp hay sao? Chờ tới khi nào không còn khả năng chọn lựa nữa mới biết ra mình bị COVID-19 thì muộn quá rồi!

Tục ngữ nước ta cũng có câu ‘Bánh ít đi, bánh quy lại.’ Điều này đúng chứ không sai nhưng nếu bánh quy không có, bánh ít đi bất quá cũng là bài học của ông Trời cho con người: có của mà cho là vui rồi? Chẳng thế mà sống tới một tuổi nào, phần đông nguời ta có nhu cầu làm từ thiện để thấy tâm hồn êm dịu với niềm vui của người khác?

Ông Trời không chỉ dạy loài người những bài học dễ nhai, dễ nuốt, dễ thực hành, bằng những hành trình hoa gấm, ông cũng dạy những bài học hoạn nạn đắng cay để con người biết cần nhau, biết khiêm nhượng để nương tựa và tìm sức mạnh. Nếu chúng ta thực sự tin có một ông Trời thì hãy nhìn kỹ những gì ông gởi tới, khi này, khi khác, kèm theo những thông điệp mình phải lắng lòng, tĩnh trí, để chiêm nghiệm. Sẽ thấy món quà Trời cho quý giá nhất trong cả một đời người vượt qua muôn dặm núi đồi, sông biển, là khả năng yêu thương chứ không phải thù ghét. Một đàng là cánh cửa mở ra với mặt trời, với trăng sao, đến chỗ vô cùng, một đàng là cánh cửa đóng lại, của rỉ sét và tàn tạ, không có lối thoát, nên chọn lẽ nào?

Khắc phục được ghét bỏ và thù hận là gai góc, là gươm dao trong chính mình, là năng lượng tiêu cực, là độc tố hủy hoại ngầm mà bản thân không hay, sẽ thấy mình rất gần với cõi an lạc giữa cuộc đời này và quan trọng hơn hết, thấy mình như ngọn cỏ bồng, không còn bị xiềng xích bởi những cảm xúc mình không muốn có thì đó là thứ Tự Do cao nhất, là thành tựu tuyệt vời mà ai cũng có thể đạt được chỉ với một chút suy nghiệm.” (MX)

Xổ số Vietlott hôm nayCá nhân tôi rất đắc ý với lá thư, đã toan viết lời cảm tạ thì tình cờ có bạn đến chơi. Nhân tiện đang vui liền chia sẻ. Đọc xong thư, bạn tôi bĩu môi, cười khẩy: “Người viết thư nếu chưa phải là Bồ Tát đắc đạo thì hẳn cũng là bậc chân tu tại gia! Sống trên đời, làm sao thoát được thất tình, lục dục? Con người có ngũ quan là phải có cảm xúc, khi buốn khi vui, khi hoan hỷ, khi thịnh nộ, phải có cọ xát, có ganh đua, có thành công, có thất bại, có hạnh phúc, có bi thương, như món ăn cần gia vị chứ cứ uống nước lã, ăn cơm nhạt thì sống làm gì? Đến sỏi đá còn có người trông thấy nó chảy mồ hôi và ông nhạc sĩ họ Trịnh còn hỏi một câu rất con người ‘Làm sao em biết bia đá không đau?’”

Xổ số Vietlott hôm nayĐể bạn nói một thôi một hồi và giãi hết tâm can, tôi mới chen vào: “Bạn chầm chậm tí đi! Lá thư đâu có cổ động việc uống nước lã và ăn cơm nhạt? Chỉ là chọn món ăn lành và vừa miệng thôi mà!” Bạn tôi cực kỳ thông tuệ nên đối đáp vô cùng nhặm lẹ: “Thế nào là vừa miệng nếu không từng biết thế nào là không vừa miệng?” Tôi biết tôi vẫn còn chỗ để biện bạch nhưng chưa biết phải xếp đặt ý tứ thế nào thì bạn đã bồi thêm mấy chưởng: “Đã xem phim Xuân, Hạ, Thu, Đông chưa? Giữa Niết Bàn và Địa Ngục chỉ là cái trở mình thao thức trong đêm khuya khoắt thôi, phải không? Dưới bóng Từ Bi hẳn hoi nhé! Còn nữa, có thuộc thơ Hàn Mặc Tử không? ‘Trời hỡi làm sao cho khỏi đói?/ Gió trăng sẵn có, làm sao ăn?/ Làm sao giết được người trong mộng/ Để trả thù duyên kiếp phụ phàng?’ Đã ngẩng cao đầu, đã tinh tấn, đã thoát tục, thoắt cái thấy lại sự bất lực trong mình, mối tình tan vỡ và mối thâm thù như thuốc độc. Đấy là thế gian, là những con người của thế gian và sống cuộc đời thế gian của họ đấy bạn ơi!”

Phải công nhận bạn tôi có cái hữu lý của chị ấy. Bản thân tôi, trước khi cảm khái vì lá thư của MX, cũng một thời trận mạc điêu linh, thương tích cùng mình nhưng hình như tôi biết sợ, sớm thấy mình manh nha tìm con đường thoát thân.

Xổ số Vietlott hôm nayTôi không biết lửa luyện ngục đọc thấy trong kinh sách thiêu đốt cỡ nào nhưng tôi từng trải qua cái nóng kinh hồn, bỏng rát tứ chi, quật ngã tôi nằm bệnh mấy ngày năm tôi 17 tuổi, trọ học ở nhà chú tôi, khi anh đứng dưới giàn hoa giấy, cầm tay tôi ân cần chào tạm biệt để về Huế thăm nhà và hẹn sẽ trở lại. Người trở lại không phải là anh mà là bạn anh, trao tận tay tôi tấm thiệp cưới của anh cùng với lời xin lỗi chân thành. Tôi không có chỗ nào khác để giấu vết thương đầu đời trong ngôi biệt thự thâm nghiêm nhà chú tôi ngoài cái góc vườn hướng Tây phía sau lưng bức tường cao. Cảm giác theo tôi rất lâu về sau là cái nóng tứ bề nung nấu, khét lẹt, trong buổi xế trưa ngày hôm ấy cho đến tối mịt. Tôi khóc vì tủi thân, vì nhớ mẹ ở xa, không thể làm gì cho tôi. Càng lúc tôi càng bối rối, khổ sở hơn vì chợt hình dung ra hình ảnh con Kiki ở nhà tôi hôm nó bị xe cán vào chân, nằm bẹp ở cái xó hiên và liếm mãi vết thương của nó.

Tôi từng trải qua cái nóng kinh hồn, bỏng rát tứ chi, quật ngã tôi nằm bệnh mấy ngày năm tôi 17 tuổi. (Hình minh họa: Anemone123/Pixabay)

Xổ số Vietlott hôm nayCùng với không gian đen thẫm bên ngoài vẫn còn hừng hực mùi nắng oi nồng, đèn trong nhà bật sáng. Tôi biết bữa cơm tối đã dọn ra trong phòng ăn sang trọng, chú tôi ngồi đầu bàn sẽ nghiêm nghị hỏi các anh chị em họ tôi về tôi nhưng tôi không thể để ai nhìn thấy tôi lúc này. Tôi ngồi im nghe tiếng muỗi bắt đầu vo ve trong bóng tối từ trời đổ xuống, từ đất dâng lên khắp xung quanh, cả người tôi bùng nhùng, nhếch nhác mồ hôi, nước mắt và bụi bặm. Tôi cảm thấy khốn khổ, sợ hãi, mong muốn tự nhiên chết đi để chấm dứt những gì tôi không giải quyết được, để không phải trả lời ai về việc gì xảy ra với tôi.

Xổ số Vietlott hôm nayTrong gia đình chú, chị N. thương tôi nhất. Chị hay cho tôi nếm thử các món ăn chị nấu để nghe tôi khen. Chị hay chuyện trò với tôi, chị nói thong thả, giọng chị ấm và ân cần, khi chị vui, giọng chị có chút sôi nổi. Trong cùng quẫn, tôi mơ hồ nghĩ đến chị, mong chị có cách nào cứu tôi nhưng cũng biết là tôi không thực sự muốn việc ấy. Dẫu sao, nghĩ đến sự tử tế của chị, tôi thấy lòng êm ả.

Quả thật, chị là người duy nhất trong nhà không thể đi ngủ mà không biết tôi ra sao, ở đâu, sao không có mặt vào giờ cơm tôi chưa một lần nào thiếu vắng? Khi đèn các phòng trên lầu, dưới nhà đều đã tắt, chị cầm đèn bấm đi tìm tôi ở vườn sau. Sờ vào tôi, chị hốt hoảng thì thầm: “Chết rồi, em ngồi đây từ bao giờ, có biết là em sốt nặng không?” Chị không hỏi thêm, chỉ dứt khoát xốc nách tôi đứng dậy, ra dấu cho tôi thật khẽ khàng theo chị vào nhà. Chị mở và đóng cửa bằng cả hai tay để ghìm tiếng động. Hai chị em lần mò vào phòng trong ánh sáng lờ mờ của cái bóng đèn nhỏ ở lưng chừng cầu thang. Chị làm hiệu bảo tôi thay quần áo, lau mặt bằng cái khăn ẩm của chị rồi đẩy tôi lên giường.

Xổ số Vietlott hôm naySáng sớm hôm sau, tôi nghe tiếng chị nói với chú ở hành lang phía ngoài phòng là tôi bị ốm, nằm trong phòng mà không ai biết cho tới khi mọi người đi ngủ và thấy tôi. Tôi ân hận, xấu hổ, thấy tôi làm vạ lây đến chị, để chị phải bịa chuyện che chở cho tôi. Buổi trưa, chị mang vào phòng cho tôi bát cháo hành với tía tô thái nhỏ. Ngồi xuống bên cạnh tôi, chị xòe bàn tay kia cho tôi thấy mấy cái vụn giấy tôi xé nát từ tấm thiệp cưới và vứt xung quanh tôi hôm qua, chị ngậm ngùi: “Em xử tội cách này xong rồi nhé, xé nát tờ giấy thế này cũng đủ đau tay rồi, đừng xé mình nữa, dại lắm em ạ!” Chị không hỏi thêm, không nói gì thêm, không nhắc lại câu chuyện một lần nào nữa cho tới khi tôi rời xa chị và ngôi nhà kín cổng cao tường của chú tôi, không bao giờ quên ơn thương yêu của chị.

Bài học xử thế đầu tiên ấy mãi mãi ở lại với tôi, uốn nắn tôi trở thành một con người không bao giờ mong đợi bất cứ điều gì ở ai ngoài bản thân, cảm giác lòng mình như chiếc lá sen trên mặt hồ, thỉnh thoảng long lanh vài hạt trân châu và thoang thoảng hương hoa nhưng bình thường để cho gió qua, không giữ lại gì.

Đang không biết sẽ kết luận bài viết này thế nào thì… ông Trời cho bắt gặp câu viết sau đây trên Internet, của Roy T. Bennett: “Attitude is a choice. Happiness is a choice. Optimism is a choice. Kindness is a choice. Giving is a choice. Respect is a choice. Whatever choice you make makes you. Choose wisely.”  Xin tạm dịch: “Thái độ là một lựa chọn. Hạnh phúc là một lựa chọn. Lạc quan là một lựa chọn. Lòng tốt là một lựa chọn. Đem cho là một lựa chọn. Tôn trọng là một lựa chọn. Lựa chọn của bạn hình thành con người bạn.”

Xổ số Vietlott hôm nayTôi thực sự muốn câu danh ngôn kết thúc ở đây vì trong mệnh đề cuối của câu, hai chữ “khôn ngoan” có thể làm hỏng cả nội dung câu trích (Hãy lựa chọn khôn ngoan!). Tôi nói vậy vì nhớ ra câu tục ngữ làm bằng chứng cho điều tôi muốn ngụ ý, “Càng khôn ngoan lắm, càng oan trái nhiều!” Khi biết làm lựa chọn thứ nhất, tôi vẫn còn ở tuổi khờ khạo, lý do thúc đẩy tôi chỉ là sự an toàn và không bị dày xéo.

Có lẽ bản năng khao khát Tự Do của con người, gắn kết nó không rời, đã bắt đầu từ chỗ này: cuộc cách mạng bản thân. [qd]

Có thể bạn quan tâm