‘Trăng Ơi, Thơ Ấu Mãi’ truyện Nguyễn Chí Kham

Trần Doãn Nho/Người Việt

KENNEDALE, Texas (NV) – “Trăng Ơi, Thơ Ấu Mãi,” tác phẩm đầu tay của Nguyễn Chí Kham, do nhà xuất bản Tân Thư, California, xuất bản năm 1988, gồm hai bút ký và sáu truyện ngắn, một số trong đó đã được đăng tải trên vài tạp chí văn học hải ngoại.

Tập truyện “Trăng Ơi, Thơ Ấu Mãi” của Nguyễn Chí Kham. (Hình: Trần Doãn Nho)

Hai bút ký khá dài, chiếm gần nửa tập sách. Một, “Không Đi Xa Nữa” ghi lại một cách khá chi li chuyến hành trình đi Mỹ dịnh cư theo chương trình H.O; và hai, “Hà Nội, Bướm Trắng” ghi lại chuyến đi thăm Hà Nội sau khi được phóng thích khỏi một trại tù ở vùng núi rừng miền Bắc, nơi anh bị giam giữ một thời gian dài vì là một sĩ quan của quân đội VNCH.

Xổ số Vietlott hôm nayNếu “Không Đi Xa Nữa” có tính cách người thật việc thật, thì “Hà Nội, Bướm Trắng” là một tổng hợp đa dạng giữa hồi ký, tùy bút và hư cấu, qua đó, Hà Nội đối với anh là một “thành phố văn chương,” nơi anh đã từng mơ ước được đến thăm. Anh đã đến và đã gặp, không chỉ một Hà Nội của hiện tại mà cả Hà Nội của quá khứ: được tới tòa soạn báo Phong Hóa và trò chuyện với Nhất Linh, với Thạch Lam, không những thế, còn được đi dạo chơi với cả cô Loan, nhân vật chính trong “Đoạn Tuyệt” của Nhất Linh.

Xổ số Vietlott hôm nayVề truyện ngắn, với một văn phong nhẹ nhàng, trầm tĩnh, Nguyễn Chí Kham kể lại những câu chuyện đời khá đơn giản với những chi tiết cụ thể, sống, thực mà độc giả, khi đọc, tưởng như có thể bắt gặp ngay đâu đó trong cuộc sống chung quanh mình. Tuy nhiên, giữa những điều rất thực ấy – thấp thoáng tính cách tự truyện – người đọc bắt gặp những nét hư cấu bất ngờ. Đang rất “hiện thực,” mọi sự bỗng trở nên nhập nhòe, mờ nhạt, y như được lọc qua một màn sương mỏng. Nhân vật này có lúc như lẫn với nhân vật khác, chồng chéo lên nhau. Nếu không hiểu dụng ý của tác giả, người đọc đôi lúc cảm thấy nhất thời khó bắt nhịp được với câu chuyện.

Trong truyện “Đàn Bướm Bay Quanh Chân Ngựa,” ta thấy có một nhân vật tên là Bovary, xuất hiện và biến mất rồi tái xuất hiện một cách rất vô cớ. Thực ra, nhân vật này (tôi đoán) là Nguyễn Chí Kham lấy từ nhân vật Bovary mà anh yêu thích trong truyện “Madame Bovary” của Gustave Flaubert. Một nhân vật khác là Ninh Giang. Cô gái này chợt xuất hiện, rồi biến mất, rồi lại xuất hiện, có khi nhập nhằng với nhân vật khác hoặc là lẫn lộn với một nơi chốn.

Xổ số Vietlott hôm nayHóa ra, hình ảnh Ninh Giang tượng trưng cho niềm mơ ước, cho những giấc mơ của tác giả. “Trong lúc ao ước một ngày thanh bình, tôi buông súng, nhắm mắt, và rồi, tôi mơ thấy bóng một con ngựa lạc loài đang trở về giữa một khu rừng, dẫm chân lên những cánh hoa đã rụng, lúc ấy có Ninh Giang mỉm cười nhìn đàn bướm bao quanh.” Nói chung, nhân vật của Nguyễn Chí Kham trông như là một loại người lớn-trẻ thơ, nhìn mọi sự mọi vật qua lăng kính của những ước mơ đẹp thời thơ ấu.

Xổ số Vietlott hôm nay“Trăng Ơi, Thơ Ấu Mãi,” tên của truyện đầu tiên mà cũng là tựa đề cho cả tập truyện, phần nào biểu lộ tính cách đó. Nhân vật chính, xưng ‘tôi” là một cậu học trò học trung học, được cô Châu, một cô giáo độc thân ăn cơm tháng ở quán mẹ cậu, dạy kèm thêm vào buổi tối. Với cậu, cô giáo là hình ảnh của một thế giới khác, lạ lẫm. Chỗ ở cô ngăn nắp, có kệ sách, có đàn ghi ta, có tranh vẽ ngựa, cây cối và hoa. Cô có mái tóc để xõa, hai cánh vai tuy hơi gầy, nhưng “khi cô mặc chiếc áo phồng ngắn tay lại trông thấy sự đầy đặn.” Bàn tay cô có “những ngón nhỏ nhắn rất đều đặn.” Thỉnh thoảng buổi chiều, cậu nghe tiếng đàn tiếng hát từ phòng cô vọng lại. Phòng riêng của cô “tỏa mùi thơm của một thứ nước hoa” trong đó có chăn gối, ánh đèn và ít thứ khác đầy màu sắc. Có một lần giảng bài, cô cố gắng hết sức mà cậu học trò vẫn không hiểu. Bực mình, cô khóc. Thấy cô giáo khóc, cậu hoảng sợ, đưa hai bàn tay ra cho cô đánh. Nhưng cô giáo không nỡ đánh. Cặp mắt cô “khác lạ hẳn, một cái nhìn thảm đạm, tối đen phủ xuống. Ở nơi gò má cô, vệt nước mắt khô lại, cô lơ đãng ngó cây đàn.” Tất cả những gì toát ra từ cô giáo đều là nỗi ám ảnh đối với cậu học trò.

Xổ số Vietlott hôm nayVà rồi, cô giáo đi lấy chồng! Ngày đám cưới cô, cậu học trò được tham dự từ đầu đến cuối. Cậu cảm thấy rất vui. Nhưng khi tiễn đưa cô theo chồng, một phi công, vào ở hẳn Sài Gòn, cậu mới cảm thấy buồn. “Ngày đám cưới đã vui được bao nhiêu thì bây giờ buồn lại chừng đó.”

Sau biến cố 1975, vật đổi sao dời, cậu học trò ngày xưa đã là một người lớn thuộc phe thất trận, làm nghề đi bỏ báo thuê, gặp lại cô giáo cũ ở Sài Gòn, đang làm chủ một quán sách. Chồng cô mất tích trong một phi vụ hành quân và con cô, đi vượt biên, chưa có tin tức. Cô sống độc thân như ngày nào thuở trước khi còn làm cô giáo. Hai người có dịp nối lại tình quen biết cũ. Không những thế, anh còn hùn vốn với cô để phát triển quán sách. Hai cô trò thân nhau như người trong gia đình.

Đang buôn bán thuận lợi, cô giáo lâm bệnh nặng, phải vào nằm bệnh viện. Thế là ngoài việc coi sóc quán, anh còn phải ghé bệnh viện chăm sóc cô. “Tôi lại gần đầu giường, đặt bàn tay mình lên trán cô. Tôi cảm thấy rất tự nhiên, nhưng ánh mắt của cô như thể nhìn tôi rất lâu, in dấu một vẻ cười nhưng không lay động, làm tôi chợt nhớ đến một bàn tay nhỏ bé của tôi ngày xưa đã run run đưa ra trước cặp mắt cô đầy sự tức giận, uất ức, nhưng buổi tối đó cô vẫn yên lặng, rồi khẽ bảo tôi cất bàn tay đi.”

Xổ số Vietlott hôm nayQuan hệ cô-trò dần dà biến thành quan hệ tình nhân. “Cô” bây giờ trở thành “nàng.” Một tối nọ, anh dẫn người tình đi dạo trong sân bệnh viện. “Hình như, tuổi hai mươi của tôi lúc hiểu được tình yêu ở một nơi nào khác, không phải từ nơi đó. Nhưng nàng bảo tôi, em ạ, vẫn là nơi chốn cũ đó. Không mất đâu, ở bên tôi em đang đi trên con đường trở về lại tuổi hai mươi.”  (…) “Tôi đưa bàn tay tôi qua nắm lấy tay nàng, và lúc ấy, trong trái tim tôi nóng ấm lên một niềm hy vọng. Vâng, tôi biết mình đang đi trên con đường trở về lại với tuổi hai mươi. Thế rồi, bằng ánh mắt mỉm cười, nàng gật đầu ưng thuận. Và hết sức cảm động, tôi được yêu. Trên cánh tay tôi, nàng ngửa khuôn mặt, đón nhận những nỗi nhớ, rồi những cái hôn rất ngọt ngào.”

Xổ số Vietlott hôm nayMối tình đeo đẳng từ thuở học trò, rốt cuộc, đã được toại nguyện: cô giáo đã trở thành “người bạn đời” của người học trò cũ. Nhưng tiếc thay, chỉ một thời gian sau, cô giáo từ giã cõi đời. “Khi đến hơi thở cuối cùng, tôi rất xót xa, ôm chặt cố giữ nàng trong hai cánh tay đã tê dại. Nước mắt tôi đã không chảy được một giọt nào cả.” (…) “Khi nhắm mắt, tôi nhìn thấy nàng hé môi uống một giọt nước mưa. Nơi đôi môi, nàng đẹp như một cánh hoa hồng vừa mới nở.”

Ấy thế mà, cái chết của cô giáo không được nhìn như một bi kịch, mà ngược lại. “Bỗng nhiên, lòng tôi nghe rộn một niềm vui với tiếng nước của một dòng sông đang được chảy trở về…” Về đâu? Về “Nơi thành phố cũ, mọi thứ đều đổ nát và tiêu tan, chỉ còn trơ trọi, độc nhất một chiếc cầu nằm phía sau lưng ngọn đồi cạnh cái ga xép.” Ở nơi đó, có “bóng dáng người đàn bà đang ngước mắt, trông đợi từ phía chiếc cầu một chuyến xe lửa đã tàn lụi, lê lết trở về để có được một ngày hồi hương.” Quả là một tâm cảnh lạ lùng. Hồn nhiên mà rối rắm! Mất mà được. Được trong mất…

Hồi hương ở đây, với Nguyễn Chí Kham, cũng chính là ước vọng được trở về với thời thơ ấu. Trở về với thiên đường đã mất. Mãi mãi. Ngay cái tựa đề đã là một gửi gắm thiết tha: Trăng Ơi, Thơ Ấu Mãi!

***

Nguyễn Chí Kham sinh năm 1944 ở Quảng Trị. Trước 1975, anh có truyện ngắn và thơ đăng ở tạp chí Văn, tạp chí Nghệ Thuật. Ra hải ngoại, anh cộng tác với tạp chí Văn Học. Sau “Trăng Ơi, Thơ Ấu Mãi,” không thấy anh sáng tác truyện ngắn đăng báo nữa, mà chuyển hẳn qua truyện dài và xuất bản năm tác phẩm, cuốn nào cũng dày, có cuốn gần bảy trăm trang: “Nắng Hồng Phương Nam,” “Thành Phố Tuổi Trẻ,” “Chuyến Tàu Ngày Mai,” “Hình Bóng Con Tàu” và “Vườn Dâu.”

Nguyễn Chí Kham cho biết: “Tôi viết dễ dàng, không có gì khó khăn.” Mặc dầu, cũng theo anh, “Chưa bao giờ, tôi tự xét hay có ý nghĩ mình là nhà văn” (Lời Bạt, tiểu thuyết “Vườn Dâu”). (Trần Doãn Nho) [qd]

Có thể bạn quan tâm